Thầy Quốc Vượng
Thầy Quốc Vượng

Hiệu ứng cánh bướm

Đăng lúc: . Đã xem 5400 - Người đăng bài viết: Đỗ Thị Thu Huyền
Chuyên mục : Toán vui
(Thầy Quốc Vượng) - Bạn đã từng nghe đến "Hiệu ứng cánh bướm" chưa. Câu nói này có nguồn gốc của sự việc như sau
Hiệu ứng cánh bướm

Hiệu ứng cánh bướm

Nếu ta ném lên trời một đồng xu thì sự thể sẽ ra sao? Khi đồng xu đạt đến độ cao nhất định sẽ rơi xuống mặt đất. Ta có thể dùng phương pháp toán học để mô tả trạng thái chuyển động của đồng xu, tính được quỹ đạo rơi và tốc độ rơi của từng giây một. Ở những đỉnh núi cao có tuyết, gặp lúc thời tiết đang đẹp, bỗng nhiên nổi cơn gió lớn làm “tuyết bay mù mịt” núi đổ đất sụt gây ra các trận tuyết đổ. Chuyển động rơi tự do của đồng xu và hiện tượng tuyết lở khó dự báo là hai hiện tượng tự nhiên có các trạng thái chuyển động khác nhau; chuyển động có trật tự và không trật tự, chuyển động thay đổi và chuyển động ổn định. Trong một thời gian dài chịu ảnh hưởng của cơ học cổ điển, người ta cho rằng tuyệt đại đa số các hiện tượng trong tự nhiên đều có tính ổn định, có trật tự, cân bằng. Theo sự phát triển của khoa học kĩ thuật, dần dần người ta nhận thấy thế giới hiện thực chủ yếu có tính không trật tự, thay đổi, mấp mô. Chính trong hiện tượng tuyết lở có lúc từ những mấp mô nhỏ đột biến thành các làn sóng lớn.

Việc dự báo thời tiết dựa vào nhiệt độ, không khí, hướng gió, độ ẩm v.v.Jàm điều kiện ban đầu để đưa vào máy tính, tiến hành tính toán đưa ra các số liệu làm căn cứ dự báo thời tiết cho hôm nay, ngày mai và nhiều ngày sau. Vào một ngày mùa đông năm 1961, các nhà khoa học ở Lolos tiến hành các tính toán để dự báo thời tiết. Vào ngày hôm đó ở Lolos không có các số liệu khí tượng làm điều kiện ban đầu đưa vào máy tính, họ phải dùng các số liệu mô phỏng làm các sơ kiện. Sau khi nhập số liệu vào máy, nhóm nhà khoa học rủ nhau xuống lầu đi uống cà phê. Một giờ sau họ lên lầu xem kết quả, họ phát hiện thấy thời tiết biến đổi nhanh chóng và khác xa các số liệu mô phỏng ban đầu. Tính toán thêm chứng tỏ việc nhập số liệu có sai sót nhỏ cũng đưa đến sai số rất lớn. Loại hiện tượng này được gọi là “sự mẫn cảm với các điều kiện ban đầu”, trong dự báo thời tiết người ta gọi đó là “hiệu ứng cánh bướm” và người ta mô tả hiện tượng này bằng hình tượng “Bướm Braxin đập cánh bay một lần cũng gây ra mưa lớn ở New York”.

Hiện tượng với một thay đổi nhỏ của điều kiện ban đầu đưa đến sự biến đổi lớn chính như trong tục ngữ có câu “một đốm lửa có thể đốt cháy cả đồng cỏ, hoặc sai một li đi một dặm”, ở nhiều nước đã có câu đồng dao nói lên tác dụng phi phàm của “hiệu ứng cánh bướm”.

Thiếu một cái đinh có thể đánh hỏng một móng sắt, mất một móng sắt có thể làm ngã một con ngựa.

Một con ngựa bị ngã có thể làm chết một kỵ sĩ, một kỵ sĩ bị chết có thể làm hỏng một cuộc chiến tranh.

Cuộc chiến tranh thất bại có thể làm sụp đổ sự nghiệp một vị đế vương. “Hiệu ứng cánh bướm” là một khái niệm quan trọng của ngành khoa học mới ra đời vào những năm cuối thế kỉ XX là các hệ cơ học phi tuyến.

Nguồn tin: Trích sách "10 vạn câu hỏi vì sao Toán học"
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 20 trong 4 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Được đánh giá 5/5

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới